Trong thực tế, nhiều người cho rằng khi một cá nhân lập di chúc thì toàn bộ tài sản sẽ được chia hoàn toàn theo ý chí của người để lại di sản. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam vẫn bảo vệ quyền lợi của một số chủ thể đặc biệt, dù họ không được nhắc đến trong di chúc hoặc bị truất quyền hưởng di sản. Đây được gọi là “người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc”.
Quy định này mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nhằm bảo vệ những người thân thích yếu thế, phụ thuộc vào người chết về mặt kinh tế hoặc quan hệ gia đình. Vậy ai là người được hưởng thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc? Điều kiện hưởng ra sao? Phần di sản được hưởng là bao nhiêu? Hãy cùng Công ty Luật Trường Nhựt tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.
Thông thường, người lập di chúc có quyền:
Điều này thể hiện nguyên tắc tôn trọng quyền định đoạt tài sản của cá nhân. Tuy nhiên, quyền này không phải là tuyệt đối. Trong một số trường hợp, pháp luật vẫn buộc phải dành một phần di sản cho những người thuộc diện được bảo vệ đặc biệt.
Căn cứ Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
- Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
- Con thành niên mà không có khả năng lao động.”
Như vậy, các đối tượng sau đây được xem là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc:
Là người con chưa đủ 18 tuổi tại thời điểm mở thừa kế. Đây là đối tượng được pháp luật ưu tiên bảo vệ do chưa có đầy đủ khả năng tự lập về kinh tế và cuộc sống.
Ví dụ: Người cha lập di chúc để toàn bộ tài sản cho em ruột mà không cho con 10 tuổi hưởng tài sản. Trong trường hợp này, người con vẫn có quyền hưởng phần di sản bắt buộc theo luật định.
Bao gồm cha mẹ ruột, cha mẹ nuôi hợp pháp còn sống tại thời điểm mở thừa kế.
Pháp luật đặt ra quy định này nhằm bảo đảm nghĩa vụ đạo đức, trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ của người đã mất.
Quan hệ hôn nhân phải hợp pháp theo quy định pháp luật tại thời điểm người để lại di sản chết.
Trong thực tiễn, nhiều trường hợp vợ chồng mâu thuẫn nên người lập di chúc cố tình không để lại tài sản cho người còn lại. Tuy nhiên, nếu chưa ly hôn hợp pháp thì người vợ hoặc chồng vẫn thuộc diện được hưởng phần di sản bắt buộc.
Đây là trường hợp người con đã đủ 18 tuổi nhưng mất khả năng lao động do bệnh tật, khuyết tật hoặc không thể tự nuôi sống bản thân.
Đối tượng này cũng được pháp luật bảo vệ nhằm đảm bảo điều kiện sống tối thiểu sau khi người thân qua đời.
Không phải mọi trường hợp thuộc nhóm trên đều đương nhiên được hưởng thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc. Người hưởng phải đáp ứng các điều kiện nhất định.
Bao gồm:
Nếu không thuộc nhóm này thì sẽ không được áp dụng Điều 644 Bộ luật Dân sự.
Theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người có hành vi sau đây có thể không được quyền hưởng di sản:
Nếu thuộc các trường hợp này thì dù là người thừa kế bắt buộc cũng có thể bị tước quyền hưởng di sản.
Theo Khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản với người khác.
Do đó, nếu người thuộc diện thừa kế bắt buộc tự nguyện từ chối nhận di sản thì sẽ không được hưởng phần tài sản này.
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc sẽ được hưởng:
" Hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó"
Đây được gọi là “phần di sản bắt buộc”.
Bước 1: Xác định tổng khối di sản.
Bước 2: Xác định hàng thừa kế theo pháp luật.
Bước 3: Chia đều di sản cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất để xác định “một suất thừa kế”.
Bước 4: Người thừa kế bắt buộc được hưởng ít nhất bằng 2/3 suất này.
Theo khoản 2 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015:
“Quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản hoặc là người không có quyền hưởng di sản.”
Ngoài ra, thực tiễn xét xử còn phát sinh nhiều trường hợp tranh chấp như:
Khi có tranh chấp, Tòa án sẽ xem xét chứng cứ cụ thể để quyết định.
Quy định này mang nhiều ý nghĩa quan trọng:
Những người chưa có khả năng lao động hoặc phụ thuộc kinh tế sẽ có điều kiện ổn định cuộc sống sau khi người thân qua đời.
Trong nhiều trường hợp vì mâu thuẫn tình cảm, người lập di chúc có thể truất quyền hoàn toàn của cha mẹ, vợ chồng hoặc con cái. Pháp luật đặt ra giới hạn nhằm bảo đảm công bằng và đạo lý gia đình.
Khi quyền lợi tối thiểu của một số chủ thể được pháp luật bảo vệ, tranh chấp liên quan đến việc truất quyền hưởng di sản cũng được giảm bớt.
Để tránh tranh chấp phát sinh, người lập di chúc cần lưu ý:
Đối với người thuộc diện thừa kế bắt buộc, khi quyền lợi bị xâm phạm cần:
Các quy định pháp luật liên quan gồm:
Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là một chế định đặc biệt nhằm cân bằng giữa quyền định đoạt tài sản của cá nhân và việc bảo vệ quyền lợi tối thiểu của những người thân thích yếu thế trong gia đình.
Do đó, dù người để lại di sản có lập di chúc thì trong nhiều trường hợp pháp luật vẫn bảo đảm cho cha mẹ, vợ chồng, con chưa thành niên hoặc con thành niên mất khả năng lao động được hưởng một phần di sản nhất định.
Nếu Quý khách hàng đang gặp vướng mắc liên quan đến tranh chấp thừa kế, lập di chúc, chia di sản hoặc khởi kiện yêu cầu chia thừa kế, hãy liên hệ với Công ty Luật Trường Nhựt để được đội ngũ luật sư hỗ trợ nhanh chóng và hiệu quả.
LIÊN HỆ LUẬT SƯ TƯ VẤN:
Cám ơn bạn đã gửi đánh giá cho chúng tôi! Đánh giá của bạn sẻ giúp chúng tôi cải thiện chất lượng dịch vụ hơn nữa.
ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM